A ruta dos Muiños do rio Mao atópase na parroquia de Manín (Lobios). Este rio, que desemboca no Limia, discurre polas ladeiras da Serra de Santa Eufemia, e os muiños construídos ao longo do seu curso (uns vinte) moían o grán das aldeas de Manín, Ludeiros, Compostela e Aceredo. Os muiños que pertencían á aldea de Aceredo quedaron case todos baixo as augas do encoro de Lindoso (uns 8). Se comezamos en dirección contraria ao curso do rio - de abaixo cara ariba - os primeiros pertencian a Aceredo, a continuación construironse os da aldea de Compostela, seguidamente os de Ludeiros e, na parte mais alta, os de Manín. Os que forman esta rota - dez - pertencen aos veciños de Ludeiros e Compostela.

Estes muíños recuperados co esforzo dos veciños, deixaron hai anos de moer. Moitos deles aínda se atopan en condicións de poder facer fariña se alguén llo proferise, para outros, o tempo transcorrido xa lles pasou factura. De calquer maneira, son un vivo exemplo do que supuxeron para a subsistencia das xentes destes lugares.

Xunto ao primeiro muiño podemos observar uns campos á outra beira do rio (ainda non hai moitos anos que se cultivaban, e víñase dende as aldeas a traballalos). Se temos en conta que a aldea mais próxima atópase a 3 km. e que os medios e os camiños non son os mais idóneos, concluimos que traballar estas terras resultaba un grande sacrificio. O mesmo ocorria á hora de ir ao muíño; éstos, ao atoparse lonxe, facían da travesia unha auténtica loita pola supervivencia. En ocasións, moitos veciños non dispuñan de burros, mulas ou cabalos para transportar o grán e a fariña, o que lles obrigaba a facer a travesia desde as suas casas cos sacos (uns 50 kg) ás costas.

Estes muíños tiñan uns camiños de acceso que cada un deles difere do veciño. Acceder a alguns resultaba perigoso, outros tiñan mellor entrada e polo tanto facilitaban o traballo.

Todos eles están construidos con materiais propios da zona, sendo o granito o grande aliado; mesmo podemos atopar ao longo do percorrido algun exemplar con toda a sua estrutura (teito incluído) de pedra. Tamén son todos eles de rodicio dadas as características da zona.

A forza motriz que impulsa a maquinaria necesaria para a moenda dálla a auga cristalina deste rio virxe, onde en inverno o caudal é moi elevado e resulta perigoso achegarse ás suas inmediacións.

As épocas ideais para visitar e facer a rota son a primavera, o verán e o outono, resultando pouco recomendable tentalo en época de choiva, debido ás fortes correntes e ó resbaladizo do terreiro.

Un dos sinais que podemos atopar ao longo do percorrido indicando o enderezo a tomar.

DESCRICIÓN DO PERCORRIDO

Dende o primeiro muiño "do Flores" iniciamos o camiño pola marxe dereita do rio, subindo un pequeno muro que nos pon sobre un carreiro difícil de apreciar, ou ben seguindo por "a levada da auga". A uns 200 m. atopámonos o muiño "do Domingos do Flores" con tella como cuberta e erguido parte dél sobre o leito do rio. O camiño continua subindo e a poucos metros vislúmbrase o muiño "do Gaiteiro", construido nunha zona de difícil acceso e aproveitando a marxe do rio.

Continúa a subida e recorridos uns metros atopámonos un pequeno descampado que nos permite ollar ao lonxe o viaduto, e enfrente a abundante vexetación e o seguinte muíño "do Carixa". Este non pasará desapercibido, pois o seu balde é distinto ó dos outros, sobresai ó lado do muiño un torreón por donde a auga chega ao "rodicio" e o canal que trai o fluxo tamén resalta xunto a esta construcción. Aproveitámonos do canal de traída para subir ao seguinte moíño do "Cé Martíns" (un dos maiores e mellor conservados). A sua estrutura de pedra cortada, con grandes lousas como tellado, é unha mostra da sua beleza.

Continuando co percorrido achegámonos ao muiño "Novo" situado nunha pequena chaira. A continuación, o muiño do "Moscas" (ben conservado e de boa planta). Mais adiante, o muiño da "Estrela" tamén en toda a sua planta e cubrerta de pedra. Estes últimos muiños atópanse nunha especie de recinto amurallado, mais ben un muro de mampostería no que se delimita o terreno que lles pertence. Logo os muíños da "Estrela, Maranteira e Ferreira" coa vexetación envólvendoo todo.