|
SANTA COMBA DE BANDE
|
|
|
|
BANDE
|
Os edifícios relixiosos de estilo
Visigodo, son pequenas igrexas que, se ben no área Castelán-Leonesa
están situadas en núcleos autónomos da vida Critiana, é decir, en terra
de Visigodos, na zona Galaico-Portuguesa están próximas a antigos enclaves
de época romana.
|
|
Os restos de San
Trocado foron trasladados desde Acci (Guadix), á antiga igrexa
de Santa Comba, unha vez iniciada a conquista Musulmana da Península.
Aqui permaneceu nun sepulcro de Marmol ata o seu segundo traslado
á Igrexa de San Rosendo de Celanova no Século XVII, onde se
atopa distribuído en varios relicarios e nunha arca de prata
"obra de Juan de Nápoles" ; que representa varias
esceas do Santo e milagres.
A tradición
dos habitantes de Santa Comba (Bande) e Santa Cristina (Lobeira)
narrán o traslado do Santo como un roubo e asi contan que cando
o puxeron sobre o carro tirado por bois para o levar, só poideron
chegar até o cruce de camiños (camiño romano de Baños de Bande
a Ourense, convertido en época medieval en camiño de peregrinazón
a Santiago de Compostela e denominado Raiña Santa), que marca
os confins da paróquia e onde está situado o Castro de Lobosandaus.
Esta lenda mistúrase algunha vez coa do propio Castro.
|
|
Na abundante Historiografía atopamos
opinións para todos os gustos, destacando:
Frai Benito da Cova escrebe "História
de Monasterios e Prioratos anexos a Celanova". Nun capítulo desta
obra afirmase por primeira vez, a antiguidade de Santa Comba de Bande.
Da Cova copia parte dun documento no que se narra a repovoación da zona
por Odoario en nome do rei asturiano Alfonso III no ano de 910 (872
d. C.). Odoario donará ao seu parente Odoino unha vila para povoar "cum
eclaesiis de antiquisimis edificatas et vocatas .. Santae Colombae virginis",
con isto probaba-se documentalmente a data de 872 como un momento
no que a igrexa xa estaba construída.
Gómez Moreno M. "Primicias da
arte cristián español", descrebea como un pequeno edifício de 19
x 12 metros en rectángulo que inclue o corpo da igrexa en planta de
cruz griega, ósea de pólas iguais, destacando no meio e a maior altura
un ciborio, capela cuadrada, porta no brazo meriadional do cruceiro
e outra aos pés, precedida dun soportal...
Schlunk H. "Arte Visigodo"
1947, reafirma a unidade na obra de Santa Comba e englobaa xunto a San
Pedro de Nave e San Pedro da Mata, no grupo de igrexas cruciformes,
ainda que atribui-lle unha planta cruciforme inscrita nun rectángulo
con abside saínte.
Núñez Rodríguez M. "Arquitectura
prerrománica, História de arquitectura gallega" 1978, insiste en
que Santa Comba non surxe como unha tentativa individual posto que a
planta de tipo cruciforme chegaria a ocidente ó traveso de Lisboa
ou Mérida, en estreito contacto con Oriente e con Bizancio. Destaca,
xunto a outros autores os valores especiais da igrexa, o desexo de compartimentar
o espacio provoncado mistério e recollemento.
Caballeiro Zoreda L. (escrebeu entre
outros: "A Igrexa de Santa Comba de Bande, Sobre Santa Comba de
Bande e as placas de Saamasas"...) somete a unha severa crítica
os estudos anteriores sobre a igrexa de Bande e profere buscar novas
vías de investigación e, en consonancia, romper os vellos tópicos
que pesan sobre Santa Comba. Bande convértese nunha peza clave
para definir o grupo que Caballeiro deseña xunto con Santa María de
Melque e San Pedro da Mata. O eixo de referéncia deste novo grupo é
o troco na cronología de Melque, que pasou de ser considerada Mozárabe
a ser adscriña e á arte da época visigoda. A tese de Caballeiro, en
eséncia, é que Santa María de Melque, San pedro da Mata e Santa Comba
de Bande, unha vez estudadas estruturalmente e non só con criterios
estilísticos, forman un grupo homoxéneo.
|
Os Monumentos hispano-visigodos
do século VII sofreron na décima centuria obras de restauración
que, en alguns casos, chegaron a desfigurar o seu xeito, facendo
que entre os nosos historiadores xurda a polémica, pero este
non ven mais que a confirmarnos que na décima centuria hai un
"renacemento" das formas hispano-visigodas.
|
| Camón e Puig
negan o visigotismo de algunhas destas obras e defenden que a
sua construcción é de finais do século IX ou comezos do X. Os
que consideran que o templo é do século VII admiten que a reconstrución
do IX foi moi importante. |
|
Ousaba e Ruiz de Erenchun
en 1949 escrebia referéndose a arte dos séculos IX e
X en Galicia: "Pódese dicir que en Galicia existiu
durante as centurias novena e décima unha arte que poderíamos
chamar Galega, mistura de visigoda, asturiana e mozárabe".
|
|
|
Nas inmediacións da igrexa
de Santa Comba, ainda na actualidade, podemos observar un
grande número de vestíxios correspondentes ás pegadas deixadas
por outras culturas anteriores á fábrica da igrexa, entre
as que podemos destacar as derivadas do proceso romanizador
e que centrándo-se no complexo arqueolóxico de Aquis
Querquennis e na Vía XVIII ou Vía Nova do roteiro
de Antonino, chegaron-nos unha alta porcentaxe de epígrafes
e elementos arquitectónicos, moitos deles reaproveitados e
visíbeis actualmente no devandito edifício.
Esí temos un primeiro
epígrafe - situado no muro norte da nave dos pés- correspondente
a un miliario, agora con unha funcionalidade diferente servindo
éste de fuste a unha pia bautismal.
|
Debido á complexidade que ten a
igrexa para a sua letura como consecuencia das diferentes etapas constructivas,
reséñanse a continuación os elementos fundamentais do Monumento.
|
Pórtico de entrada.
Posúe
tres portas, unha delas tapiada, onde se apresenta un escudo
e unha inscrición coa seguinte letura:
"ESTA CAPELA FVNDO E DOTO GASPAR RODRIGUES DE ARVO I ABBAD DE SANTA COMBA ANNO".
Nave dos pés, cruceiro e naves laterais.
A nave dos
pés está construída nos seus muros Norte e Sur por dous paramentos
de perpiaño. Estes paramentos conservan sinais en alguns perpiaños
que corresponderían a un posíbel segundo andar ou coro
de madeira.
Anteábsida e cuarto dianteiro esquerda.
Completa-se
coa abertura de duas portas, unha no muro norte e que dá para
un cuarto dianteiro esquerdo e outra no muro sur.
Absida.
Está construída
na actualidade por un cuarto de planta rectangular á que se
accede o traveso dun arco do triunfo, sostida por duas parellas
de colunas de capiteis de estilos diferentes, sendo as primeiras
de estilo visigodo e as segundas teñen as suas paralelas na
arte asturiana.
Exterior.
A saída ao
exterior realíza-se pola porta sur do anteábsida, esta
daría paso a un cuarto que existiu en algun momento e
da que só queda algun resto de perpiaño na sua parte mais baixa.
|
|
|
|
|
