Calquera
momento seria bon para lembrar os felices intres que vivin
en tan preciado vale, mais comezarei esta reportaxe no verán
de 1991, ainda que haberá referéncias a outras datas que ao
longo dos anos marcaron o destino desta xente e as suas aldeas.
O
verán de 1991 é diferente na Baixa Limia, e moito mais en
Aceredo, Buscalque, O Bao e A Reloeira. Trátase do
último verán nestas aldeas (resulta tan sinxelo dicer o
último, pero para os veciños destas aldeas e para os que
vivemos nas colindantes isto non deixa de ser mais que unha
traxédia).
Unha
das datas mais sinaladas sen dúvida é o 25 de Xullo (Santiago
Apóstol): festa na aldea de Aceredo. Os que vivemos esa última
festa palpamos e observamos o ambiente que se respiraba nun
día tan sinalado para todos, demonos conta que aquela
celebración tiña un valor engadido, pois xa nunca mais nos
xuntaríamos nun sítio tan fermoso como o lugar de celebración
dos festexos, na que as suas árbores centenarios e os seus
camiños de terra enchoupaban o ambiente musical e conseguian
que os bailes fosen distintos aos de outros lugares; en outro
lugar non soaria nen se expresaria a xente de igual forma.
¿Qué podemos decir das comidas familiares, onde todas
as casas se enchen para celebrar o Santo Patrón, onde as famílias
van e veñen dunha casa a outra para saudar aos veciños, amigos
ou simplemente tomar unha copa de cofraternidade xunto a eses
seres queridos que cada ano se reencontraban eli?.
Pero
o 25 de Xullo de 1991 é distinto, respirase tensión reflectindo
unha desesperación difícil de conter, as olladas buscan cada
esquina, cada flor, cada pedra, o fin da aldea está próxima
e ninguén entende nada, todos nos perguntamos: ¿por
o que?. Nunca esqueceremos aquela última misa coa sua procisión
até o Cruceiro situado ao lado do comércio dó Parranda
tampouco non deixaremos de nos lembrar daqueles bailes
frios e arredados amenizados pola Banda de Lobios, nos que
a xente buscaba un atisbo de alegría, unha saída, e voar imaxinándose
que sempre estarian eli cada 25 de Xullo; se cadra no mais
profundo do sentimento de cada cual estaba a necesidade de
asumir o que se lles aveciñaba e dunha ou doutra forma
fuxir de todo o que lles rodea, talvez lembrar a aquiles que
xa non están e tanto amaron estes lugares e as suas xentes,
ao mellor a desesperación producida por un feito desta magnitude
anima a deixar atrás eses malos pensamentos para percurar
en cada nota musical un colchón no que descansar o seu esmorecemento,
esbozando un sorriso sen paixón, ténue, murcho, cos ollos
perdidos, sen brllo, sen vida.
Todo
resultaba distinto, estraño, tirante, a tarde esmagábanos
mentres todos se abrazaban á vez que percebíamos a tensión.
Todos querian estar eli, ninguén pretendia irse tomar un café
a outro lugar, era manifesta a necesidade de seguir, de permanecer
observando todo e a todos.
Caída
a noite e de novo sentados á mesa a cea deixaba oco ás palabras.
A comida convertiase nunha carga resultando de algunha maneira
insípida, indigesta, para moitos intragble; as palabras e
os sentimentos enchiano todo.
Unha
vez mais a xente encamiñase ao campo da festa, os fogos estoupan
a tensión e o rio -pai destas terras- discurre xunto á mai
terra para esbozar a sua música e facer acto de presencia
nesta despedida anunciada pero nunca esperada, víctima e verdugo,
amado e denostado, o rio daquel 25 de Xullo permanece tranquilo.
A
noite vislumbrase apacible, calurosa, unha típica noite de
Xullo en Aceredo. A verbena resulta desanxelada, e dunha ou
doutra maneira tense a necesidade de que acabe logo mais que
non remate nunca, de que chege o momento de se retirar para
casa, apesadumbrados e angustiados por non poder voltar a
repetir estes actos tan respeitados e queridos por todos,
desesperados por non poder recuar esa máquina do tempo que
se volta impasible.
Cada
persoa poderia escreber un libro con todo o que esa longa
noite lle abordó o pensamento, quizais a noite mais longa,
noite da que non desexarian despertar. Ao despertar, a triste
realidade voltaba a protagonizar as vistas destes veciños
que loitaron polo seu coa sabedoria e a valentia implícita
nos seus xens, xens herdados dos primeiros poboadores destes
vales (aquiles Calacoi).
A todos os que viveron e loitado por estas terras. SUSO.
