Calquera momento seria bon para lembrar os felices intres que vivin en tan preciado vale, mais comezarei esta reportaxe no verán de 1991, ainda que haberá referéncias a outras datas que ao longo dos anos marcaron o destino desta xente e as suas aldeas.

O verán de 1991 é diferente na Baixa Limia, e moito mais en Aceredo, Buscalque, O Bao e A Reloeira. Trátase do último verán nestas aldeas (resulta tan sinxelo dicer o último, pero para os veciños destas aldeas e para os que vivemos nas colindantes isto non deixa de ser mais que unha traxédia).

Unha das datas mais sinaladas sen dúvida é o 25 de Xullo (Santiago Apóstol): festa na aldea de Aceredo. Os que vivemos esa última festa palpamos e observamos o ambiente que se respiraba nun día tan sinalado para todos, demonos conta que aquela celebración tiña un valor engadido, pois xa nunca mais nos xuntaríamos nun sítio tan fermoso como o lugar de celebración dos festexos, na que as suas árbores centenarios e os seus camiños de terra enchoupaban o ambiente musical e conseguian que os bailes fosen distintos aos de outros lugares; en outro lugar non soaria nen se expresaria a xente de igual forma. ¿Qué podemos decir das comidas familiares, onde todas as casas se enchen para celebrar o Santo Patrón, onde as famílias van e veñen dunha casa a outra para saudar aos veciños, amigos ou simplemente tomar unha copa de cofraternidade xunto a eses seres queridos que cada ano se reencontraban eli?.

Pero o 25 de Xullo de 1991 é distinto, respirase tensión reflectindo unha desesperación difícil de conter, as olladas buscan cada esquina, cada flor, cada pedra, o fin da aldea está próxima e ninguén entende nada, todos nos perguntamos: ¿por o que?. Nunca esqueceremos aquela última misa coa sua procisión até o Cruceiro situado ao lado do comércio dó Parranda tampouco non deixaremos de nos lembrar daqueles bailes frios e arredados amenizados pola Banda de Lobios, nos que a xente buscaba un atisbo de alegría, unha saída, e voar imaxinándose que sempre estarian eli cada 25 de Xullo; se cadra no mais profundo do sentimento de cada cual estaba a necesidade de asumir o que se lles aveciñaba e dunha ou doutra forma fuxir de todo o que lles rodea, talvez lembrar a aquiles que xa non están e tanto amaron estes lugares e as suas xentes, ao mellor a desesperación producida por un feito desta magnitude anima a deixar atrás eses malos pensamentos para percurar en cada nota musical un colchón no que descansar o seu esmorecemento, esbozando un sorriso sen paixón, ténue, murcho, cos ollos perdidos, sen brllo, sen vida.

Todo resultaba distinto, estraño, tirante, a tarde esmagábanos mentres todos se abrazaban á vez que percebíamos a tensión. Todos querian estar eli, ninguén pretendia irse tomar un café a outro lugar, era manifesta a necesidade de seguir, de permanecer observando todo e a todos.

Caída a noite e de novo sentados á mesa a cea deixaba oco ás palabras. A comida convertiase nunha carga resultando de algunha maneira insípida, indigesta, para moitos intragble; as palabras e os sentimentos enchiano todo.

Unha vez mais a xente encamiñase ao campo da festa, os fogos estoupan a tensión e o rio -pai destas terras- discurre xunto á mai terra para esbozar a sua música e facer acto de presencia nesta despedida anunciada pero nunca esperada, víctima e verdugo, amado e denostado, o rio daquel 25 de Xullo permanece tranquilo.

A noite vislumbrase apacible, calurosa, unha típica noite de Xullo en Aceredo. A verbena resulta desanxelada, e dunha ou doutra maneira tense a necesidade de que acabe logo mais que non remate nunca, de que chege o momento de se retirar para casa, apesadumbrados e angustiados por non poder voltar a repetir estes actos tan respeitados e queridos por todos, desesperados por non poder recuar esa máquina do tempo que se volta impasible.

Cada persoa poderia escreber un libro con todo o que esa longa noite lle abordó o pensamento, quizais a noite mais longa, noite da que non desexarian despertar. Ao despertar, a triste realidade voltaba a protagonizar as vistas destes veciños que loitaron polo seu coa sabedoria e a valentia implícita nos seus xens, xens herdados dos primeiros poboadores destes vales (aquiles Calacoi).

A todos os que viveron e loitado por estas terras. SUSO.